Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Μηδέν: αυτό το παράξενο σύμβολο

Το μηδέν (0), είναι ένα από τα λίγα σύμβολα τα οποία ξεσήκωσαν φιλοσοφικές διαμάχες γύρω από την ύπαρξή τους, Ο λόγος είναι προφανής: πως είναι δυνατόν να χρησιμοποιήσεις ένα σύμβολο το οποίο συμβολίζει το «τίποτα», το «κενό», το «μη-υπάρχον»; Πολλοί λαοί και πολιτισμοί προβληματίστηκαν γύρω από την ύπαρξη ή μη του μηδενός και χρησιμοποίησαν διάφορα σύμβολα και λέξεις για να το αναπαραστήσουν, όπως το σύμβολο nfr των αρχαίων Αιγυπτίων, που μεταξύ των άλλων εννοιών του σήμαινε και «όμορφος», του κενού διαστήματος, της σφήνας ή του άγκιστρου των Βαβυλωνίων ή της λέξης nulla των Ρωμαίων, ενώ οι αρχαίοι Έλληνες δεν ήταν βέβαιοι, ούτε για την ύπαρξη, ούτε για την μη-υπαρξή του. Μέχρι το 130 μ.Χ. ο Πτολεμαίος, υπό την επίδραση του Ίππαρχου και των Βαβυλωνίων, χρησιμοποιούσε ένα σύμβολο για το μηδέν (ένα μικρό κύκλο με επιγράμμιση) μαζί με εξηνταδικό αριθμητικό σύστημα, χρησιμοποιώντας αλλιώς τους αλφαβητικούς ελληνικούς αριθμούς, Επειδή χρησιμοποιούνταν και μόνο του, όχι μόνο ως ψηφίο κράτησης θέσης, το ελληνιστικό (αυτό) μηδέν ήταν ίσως η πρώτη τεκμηριωμένη χρήση του αριθμού μηδέν (τουλάχιστον) στον Παλαιό Κόσμο.

Πρώιμη εμφάνιση του μηδενός σε ελληνιστικό έγγραφο (κάτω δεξιά)


 Πρώτοι που χρησιμοποίησαν το μηδέν (0) με τη - σχεδόν - σημερινή του έννοια, δηλαδή ως σύμβολο το οποίο διαχωρίζει τους θετικούς από τους αρνητικούς αριθμούς, συμβολίζει το κενό και χρησιμοποιείται ως σύμβολο κράτησης θέσης στο δεκαδικό αξιακό σύστημα, ήταν οι Ινδοί τον 5ο αι. μ.Χ. Ο μαθηματικός και αστρονόμος Αριαμπάτα στην αρχή και στη συνέχεια ο Βραχμαγκούπτα, έθεσαν τους πρώτους κανόνες για τους υπολογισμούς με τη χρήση του μηδενός στο δεκαδικό αξιακό σύστημα ενώ το μηδέν με το σύμβολο ενός μικρού κύκλου εμφανίζεται για πρώτη φορά το 876 μ.Χ. σε ναό της Ινδίας. 

Το χειρόγραφο Bakhshali, η πρώτη εμφάνιση του μηδενός


Αυτό που αξίζει να σταθεί κάποιος, είναι η σχέση του συμβόλου, ως σύμβολο (δηλαδή ένας μικρός κύκλος), με τα όσα το ίδιο το μηδέν συμβολίζει. Καταρχήν το μηδέν συμβολίζει το τίποτα, το κενό και την μη-ύπαρξη. Από την άλλη, στο δεκαδικό αξιακό σύστημα χρησιμοποιείται ως σύμβολο κράτησης θέσης: βάζοντας το ένα και δίπλα του το μηδέν (10), δηλώνουμε ότι έχει συμπληρωθεί μία δεκάδα. Το ίδιο και στο 100, στο 1000 κ.ο.κ. Δηλαδή το μηδέν, έχει έναν διπλό συμβολισμό: από τη μια συμβολίζει το τίποτα και την ανυπαρξία, από την άλλη συμβολίζει την ολοκλήρωση. Δηλαδή σε ένα σύμβολο συνυπάρχουν οι έννοιες της ολοκλήρωσης και του τίποτα, της συμπλήρωσης και του κενού. Αυτό λοιπόν που ολοκληρώνεται είναι αυτό που επιστρέφει στο κενό, στο τίποτα. Ποιό λοιπόν θα ήταν καταλληλότερο ως σύμβολο από το μικρό αυτόν κύκλο; Αυτό που ολοκληρώνεται, ολοκληρώνει την ύπαρξη του και καταλήγει στο κενό είναι αυτό που κάνει τον κύκλο του. Το τίποτα και το όλον. Η ίδια η ζωή.

www.manolachis.gr

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Ο Σοπενχάουερ και η πύλη

Στην αρχή, υπήρχε η Βούληση. Μοναδική, ενιαία, άχρονη κι άπειρη. Καθώς ο κόσμος δημιουργήθηκε, μέσα στο χρόνο και στο χώρο η Βούληση εκδηλώθηκε σαν παράσταση και έτσι αντικειμενοποιήθηκε: έγινε, δηλαδή, ένα αντικείμενο. Στην αρχή, σε ένα κατώτερο επίπεδο, έγινε στοιχείο και απλή ανόργανη ύλη. Στη συνέχεια, σε ολοένα και ανώτερα επίπεδα, άρχισε να αντικειμενοποιείται σε πιο σύνθετες μορφές.  Aπό την πάλη των κατώτερων φαινομένων, προκύπτει το ανώτερο φαινόμενο το οποίο έχει ως τέρμα του, το σημείο αφετηρίας ενός καινούριου σταδίου και αυτό συνεχίζεται επ’ άπειρον  (σελ. 186, 210). Έτσι δημιουργήθηκε και η ζωή και με τον ίδιο τρόπο έφτασε στο ανώτερο επίπεδο της: τον άνθρωπο. Καθετί λοιπόν στον κόσμο είναι βούληση και αντικειμενοποίηση αυτής σε διάφορα επίπεδα (κατώτερα και ανώτερα). Η Βούληση είναι  έξω από το χρόνο, πανταχού παρούσα και καραδοκεί συνεχώς τον ερχομό των περιστάσεων χάρη στις οποίες μπορεί να εκδηλωθεί και ν’ αρπάξει μια προσδιορισμένη ύλη, εκδιώκοντας τις άλλες δυνάμεις

Ηράκλειτος και Λάο Τσε

 Έ χει λεχθεί πολλές φορές, πως δύο μεγάλοι φιλόσοφοι, που έζησαν περίπου την ίδια εποχή, χωρίς να έχουν καμία επαφή μεταξύ τους, ούτε και οι μεγάλοι πολιτισμοί μέσα στους οποίους έζησαν, ανέπτυξαν ένα φιλοσοφικό έργο που έχει αξιοσημείωτες ομοιότητες. Πρόκειται για τον Ηράκλειτο τον Εφέσιο και τον Λάο Τσε του κράτους του Τσού, που έζησαν αμφότεροι περί τον 6ο αιώνα π.Χ. (αν και για τον δεύτερο, σύγχρονοι ιστορικοί υποστηρίζουν ότι πιθανώς να έζησε τον 4ο αιώνα π.Χ.).  Ηράκλειτος (πηγή: physics4u's) Στον πρώτο, αποδίδεται το έργο Περί Φύσεως, το οποίο διακρίνεται για την αινιγματική του φύση, την αποσπασματικότητα των αφορισμών και τον αποφθεγματικό του χαρακτήρα, στοιχεία ικανά για να τον χαρακτηρίσουν ως «σκοτεινό». Στον δεύτερο, αποδίδεται το έργο Τάο Τε Τσίνγκ, ένα έργο βαθιά μεταφυσικό και ποιητικό, το οποίο θεωρείται η βάση του Ταοϊσμού, βασικού φιλοσοφικού και θρησκευτικού ρεύματος στην Κίνα, που επηρέασε καθοριστικά τον πολιτισμό της.  Επιγραμματικά μπορούμε να αναφερθούμε